Wprowadzenie

Przygotowanie motoryczne to podstawowy element rozwoju fizycznego każdego młodego sportowca. Odpowiednio zaplanowany trening motoryczny pomaga zwiększyć sprawność, poprawia umiejętności ruchowe, zapobiega urazom i wspiera zdrowy rozwój dziecka. Ten wpis ma na celu przybliżyć rodzicom i opiekunom, jak wygląda proces przygotowania motorycznego dzieci i młodzieży oraz dlaczego jest on tak ważny dla zdrowia i przyszłych sukcesów sportowych.

Na czym polega przygotowanie motoryczne młodych sportowców?

Motoryczność to zdolność do wykonywania ruchów z koordynacją, siłą, szybkością, zwinnością i wytrzymałością. Kluczowe jest rozwijanie fundamentalnych umiejętności ruchowych (Fundamental Movement Skills – FMS), czyli podstawowych wzorców ruchowych takich jak bieganie, skakanie, chwytanie czy utrzymywanie równowagi.

W odróżnieniu od dorosłych, dzieci rosną i dojrzewają, co wymaga dostosowania treningu do ich biologicznego poziomu rozwoju. Trening motoryczny to nie tylko nauka konkretnych ćwiczeń, ale budowanie solidnej, wszechstronnej bazy ruchowej oraz zapewnienie bezpiecznego i zdrowego rozwoju.

Jak przebiega rozwój motoryczny u dzieci i młodzieży?

Faza 9-12 lat: Faza Podstawowa

W wieku 9-12 lat dzieci przechodzą kluczowy etap rozwoju motorycznego, który sprzyja nauce i utrwalaniu fundamentalnych umiejętności ruchowych. Ich układ nerwowy jest jeszcze bardzo plastyczny, co powoduje, że są w stanie efektywnie przyswajać nowe wzorce ruchowe. W tym czasie dzieci doskonalą takie umiejętności jak bieganie, skakanie, rzucanie, chwytanie oraz utrzymywanie równowagi, które stanowią podwaliny do późniejszego treningu specjalistycznego.

Trening w tym okresie powinien polegać na różnorodnych ćwiczeniach bazujących głównie na masie ciała, zabawach ruchowych oraz ćwiczeniach wzmacniających koordynację, szybkość i zwinność. Wprowadzanie nowości i zmienności działań motywuje dzieci oraz sprzyja wszechstronnemu rozwojowi.

Faza 12-15 lat: Faza Rozwojowa

Okres 12-15 lat to czas pokwitania i gwałtownych zmian hormonalnych oraz fizycznych, które znacznie zwiększają potencjał rozwoju siły mięśniowej i wytrzymałości. Tempo wzrostu i dojrzewania jest różne u poszczególnych dzieci, dlatego niezwykle ważne jest indywidualne podejście, uwzględniające wiek biologiczny, a nie wyłącznie kalendarzowy.

Moment tzw. peak height velocity (PHV), czyli szczyt przyspieszonego wzrostu, stanowi kluczowy punkt orientacyjny do planowania treningu.

W tym etapie można wprowadzać trening siłowy z odpowiednim obciążeniem, plyometrię oraz ćwiczenia dynamiczne i specjalistyczne. Wielką wagę przywiązuje się do techniki, progresji i prewencji przeciążeń, aby wspomóc zdrowy rozwój i eliminować ryzyko kontuzji. Nadal istotne jest utrzymanie wszechstronnej aktywności bez nadmiernej specjalizacji.

Faza 16+ lat: Faza Wydajnościowa

Po 16. roku życia młodzi sportowcy osiągają dojrzałość biologiczną i mogą przejść do zaawansowanych treningów o wysokiej intensywności. Programy treningowe są mocno ukierunkowane na maksymalizację siły, mocy, szybkości i wytrzymałości oraz rozwój techniki i taktyki w konkretnych dyscyplinach.

Metody treningowe są kompleksowe i uwzględniają prehabilitację, właściwą regenerację oraz indywidualne monitorowanie obciążeń, aby zapewnić zdrowie i efektywność.

Jakie cechy motoryczne rozwijamy i w jaki sposób?

• Siła: W początkowych latach rozwijana głównie poprzez neutralne wzmacnianie mięśni i ćwiczenia z masą ciała; później przez trening z obciążeniem.
• Moc i szybkość: Poprzez sprinty, plyometrię i ćwiczenia wybuchowe, rozwijające wytrzymałość i szybkość reakcji.
• Zwinność i koordynacja: Trening szybkości zmiany kierunku oraz stabilizacji ciała i precyzji ruchu.
• Gibkość i mobilność: Regularne rozciąganie i kontrola zakresu ruchu.

Proces treningowy jest progresywny, zaczynający się od prostych, zabawowych ćwiczeń, stopniowo przechodząc do bardziej zaawansowanych i obciążonych form.

Jak zapewnić bezpieczeństwo i sensowność treningu?

Bezpieczeństwo jest absolutnym priorytetem. Trening musi być monitorowany przez wykwalifikowanego trenera, który zna specyfikę pracy z młodymi sportowcami. Wymagane jest:

• odpowiedni dobór ćwiczeń i intensywności,
• stopniowe zwiększanie obciążeń,
• kontrola techniki ruchu,
• uwzględnianie faz rozwojowych i zmian biologicznych dziecka,
• balans między treningiem a zabawą, by utrzymać motywację i zaangażowanie.

Dzięki temu minimalizujemy ryzyko urazów i zapewniamy efektywny rozwój fizyczny.

Na co zwracać uwagę jako rodzic?

Rodzice powinni wspierać dzieci w aktywnościach, zachęcać do różnorodności sportów i obserwować, czy dziecko chętnie uczestniczy w treningach, nie odczuwa bólu czy przewlekłego zmęczenia. Warto wybierać programy prowadzone przez doświadczonych trenerów opartych na dowodach naukowych.

Celem jest rozwój zdrowego, sprawnego młodego człowieka, a nie szybkie efekty sportowe, co wymaga cierpliwości i rozsądku.

Bibliografia i źródła koncepcyjne

Podstawą dzisiejszych metod przygotowania motorycznego młodych sportowców są:

• Developmental Model of Sports Participation (DMSP) – Jean Côté (1999),
• Long Term Athlete Development (LTAD) – Istvan Balyi i Andrew Hamilton (2004),
• Youth Physical Development (YPD) – Rhodri Lloyd i Jon Oliver (2012).

Model YPD szczególnie podkreśla możliwość trenowania wszystkich cech fizycznych na każdym etapie rozwoju, uwzględniając różnice w poziomie wyjściowym i płeć. Wszystkie modele wskazują na wagę planu treningowego opartego na fazach rozwoju, monitorowaniu wzrostu i dojrzewania oraz adekwatnej progresji ćwiczeń.

Źródła wykorzystane w tym wpisie pochodzą głównie z materiałów Elite Performance Institute (EPI) z kursu Youth Strength Conditioning Course (YSCC, 2025), popartych licznymi badaniami naukowymi. – https://www.epicertification.com
https://www.epi-polska.pl